Kiểm định One-Sample T-Test là một phương pháp thống kê dùng để so sánh giá trị trung bình của một biến định lượng với một giá trị cố định đã biết trước. Trong SPSS, kiểm định này giúp đánh giá xem sự khác biệt giữa trung bình mẫu thu được và giá trị chuẩn có mang ý nghĩa thống kê hay không, dựa trên giá trị sig của kiểm định t. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn cách mở lệnh One-Sample T Test trong SPSS, nhập biến kiểm định và giá trị so sánh, rồi cách đọc kết quả trong bảng One-Sample Test để kết luận về giả thuyết đặt ra.
1. Mục đích sử dụng kiểm định One-Sample T-Test
Kiểm định One-Sample T-Test được sử dụng nhằm đánh giá sự khác biệt giữa giá trị trung bình của một tổng thể nghiên cứu và một giá trị giả định cụ thể. Phương pháp này thường được áp dụng trong các nghiên cứu để xác định xem giá trị trung bình quan sát được có lớn hơn, nhỏ hơn hay không khác biệt có ý nghĩa thống kê so với giá trị chuẩn đã cho. Ví dụ, kiểm tra xem điểm trung bình của kỳ thi cuối kỳ của học sinh trong một lớp có khác biệt so với mức 8 điểm hay không; hoặc xác định chiều cao trung bình của các thí sinh tham gia cuộc thi Hoa hậu Hoàn Vũ có khác biệt so với mức 1,7 mét hay không.
Việc tiến hành kiểm định trung bình cần được phân biệt rõ với thao tác so sánh trực tiếp giá trị trung bình với một giá trị cố định. Sự khác biệt này thể hiện rõ hơn trong trường hợp cỡ mẫu nghiên cứu lớn và biến nghiên cứu có nhiều mức giá trị khác nhau. So sánh trung bình đơn thuần chỉ là đối chiếu hai giá trị số học, trong khi kiểm định One-Sample T-Test xem xét sự khác biệt giữa một khoảng ước lượng của giá trị trung bình và giá trị giả định. Khoảng dao động của giá trị trung bình phụ thuộc vào độ lệch chuẩn, sai số chuẩn của biến nghiên cứu cũng như mức độ tin cậy được lựa chọn cho phép kiểm định.
2. Kiểm định One-Sample T Test trên SPSS 26
Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu gồm các biến định lượng phản ánh mức độ hài lòng của nhân viên, bao gồm: F_LD, F_CV, F_TL, F_DT, F_DK và F_DN. Trong phần thống kê mô tả bằng SPSS, các chỉ tiêu như giá trị trung bình, giá trị nhỏ nhất, lớn nhất và độ lệch chuẩn đã được trình bày nhằm đánh giá mức độ cảm nhận của đáp viên theo thang đo Likert 5 mức. Việc diễn giải giá trị trung bình được thực hiện theo phương pháp khoảng cách, trong đó các giá trị từ 3.41 trở lên được xem là thể hiện mức độ hài lòng đối với yếu tố được đo lường. Trên cơ sở đó, kiểm định One-Sample T Test được tiến hành đối với sáu biến đại diện với giá trị kiểm định là 3.41 nhằm xác định mức độ hài lòng của nhân viên đối với các yếu tố lãnh đạo (F_LD), bản chất công việc (F_CV), tiền lương (F_TL), đào tạo và thăng tiến (F_DT), môi trường làm việc (F_DK) và đồng nghiệp (F_DN).
Trong giao diện SPSS, thao tác kiểm định được thực hiện thông qua đường dẫn Analyze > Compare Means > One-Sample T Test.
Tại cửa sổ One-Sample T Test, các biến F_LD, F_DN, F_CV, F_TL, F_DT và F_DK được đưa vào mục Test Variable(s). Giá trị so sánh được nhập vào mục Test Value là 3.41. Sau khi hoàn tất thiết lập, người nghiên cứu chọn OK để xuất kết quả kiểm định.
Kết quả phân tích bao gồm hai bảng chính: bảng One-Sample Statistics cung cấp thông tin về giá trị trung bình, độ lệch chuẩn và sai số chuẩn của từng biến; bảng One-Sample Test trình bày kết quả kiểm định giả thuyết thông qua thống kê t và mức ý nghĩa sig.
Việc đánh giá kết quả kiểm định được thực hiện dựa trên giá trị sig trong bảng One-Sample Test.
- Đối với biến F_CV, giá trị sig bằng 0.084, lớn hơn mức ý nghĩa 0.05, do đó không bác bỏ giả thuyết H0-3. Kết quả này cho thấy giá trị trung bình của F_CV không khác biệt có ý nghĩa thống kê so với giá trị 3.41, phản ánh mức độ hài lòng của đáp viên đối với yếu tố bản chất công việc.
- Đối với biến F_DT, giá trị sig bằng 0.000, nhỏ hơn 0.05, dẫn đến việc bác bỏ giả thuyết H0-5. Điều này cho thấy giá trị trung bình của F_DT khác 3.41 một cách có ý nghĩa thống kê. Đồng thời, giá trị Mean Difference mang dấu âm, chứng tỏ giá trị trung bình của F_DT nhỏ hơn 3.41, qua đó cho thấy đáp viên chưa hài lòng đối với yếu tố đào tạo và thăng tiến.
- Các biến còn lại gồm F_LD, F_TL, F_DK và F_DN đều có giá trị sig bằng 0.000, nhỏ hơn mức ý nghĩa 0.05, do đó các giả thuyết H0-1, H0-2, H0-4 và H0-6 đều bị bác bỏ. Kết quả này khẳng định giá trị trung bình của các biến trên khác 3.41 một cách có ý nghĩa thống kê. Do các giá trị Mean Difference đều mang dấu dương, có thể kết luận rằng giá trị trung bình của F_LD, F_TL, F_DK và F_DN lớn hơn 3.41, phản ánh mức độ hài lòng của đáp viên đối với các yếu tố lãnh đạo, tiền lương, môi trường làm việc và đồng nghiệp.
Bảng One-Sample Statistics cung cấp thêm thông tin chi tiết về giá trị trung bình, độ lệch chuẩn và sai số chuẩn của từng biến, hỗ trợ cho việc diễn giải kết quả kiểm định.
Tổng hợp kết quả cho thấy biến F_DT có giá trị trung bình nhỏ hơn 3.41, phản ánh việc đáp viên chưa hài lòng với yếu tố đào tạo và thăng tiến. Giá trị trung bình cụ thể của F_DT đạt 3.1829, nằm trong khoảng thể hiện ý kiến trung lập, cho thấy mặc dù chưa đạt mức hài lòng nhưng đáp viên cũng chưa có đánh giá tiêu cực rõ rệt đối với yếu tố này. Trong khi đó, các biến F_LD, F_DN và F_TL có giá trị trung bình tương đối cao, thuộc khoảng thể hiện ý kiến đồng ý, cho thấy nhân viên nhìn chung hài lòng với các yếu tố lãnh đạo, đồng nghiệp và tiền lương.
