Vì sao trong một số nghiên cứu, Cronbach’s Alpha được phân tích riêng cho từng nhóm biến, trong khi ở những nghiên cứu khác lại gộp toàn bộ biến để phân tích cùng lúc? Khi áp dụng hai cách này, kết quả loại biến có thể khác nhau đáng kể, dẫn đến băn khoăn về tính đúng đắn của từng phương pháp. Vậy đâu là cách thực hiện phù hợp?
Trước hết, cần nhắc lại khái niệm về kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha. Kiểm định này được sử dụng để đánh giá mức độ tin cậy của thang đo, tức là xem xét liệu các biến quan sát thuộc cùng một nhân tố có phản ánh nhất quán và đầy đủ đặc trưng của nhân tố đó hay không. Trong bối cảnh thống kê, khái niệm “thang đo” cần được hiểu đúng, theo đó thang đo chính là một tập hợp các biến quan sát được xây dựng nhằm đo lường một khái niệm hay nhân tố tiềm ẩn. Việc đánh giá độ tin cậy của thang đo thực chất là đánh giá độ tin cậy của tập hợp các biến quan sát này, nhằm xác định xem chúng có đủ mức độ nhất quán, đáng tin cậy để đại diện cho nhân tố mẹ hay không, đồng thời kiểm tra mức độ tương quan nội tại giữa các biến trong cùng thang đo.
Ví dụ trong bảng khảo sát đánh giá mức độ hài lòng của nhân viên trong một tổ chức. Trong mô hình nghiên cứu, các nhân tố mẹ bao gồm các biến độc lập và biến phụ thuộc như tiền lương, văn hóa tổ chức, phong cách lãnh đạo,… và sự hài lòng của nhân viên. Các câu hỏi cụ thể được thiết kế để đo lường từng nhân tố được gọi là các biến quan sát. Tập hợp các biến quan sát dùng để đo lường một nhân tố nhất định được gọi là thang đo của nhân tố đó. Đối với nhân tố Tiền lương, thang đo được xây dựng bao gồm các biến quan sát sau:
- TL1 – Người lao động được trả lương tương xứng với kết quả làm việc
- TL2 – Người lao động thường xuyên được tăng lương
- TL3 – Tiền lương được chi trả công bằng và hợp lý giữa các nhân viên
- TL4 – Mức lương hiện tại phù hợp so với mặt bằng chung của thị trường lao động
Việc thực hiện kiểm định Cronbach Alpha đối với nhân tố Tiền lương nhằm đánh giá mức độ tương quan nội tại giữa các biến quan sát TL1 đến TL4, qua đó xác định xem các biến này có cùng phản ánh đặc trưng của nhân tố Tiền lương hay không.
Trong trường hợp kết quả kiểm định Cronbach Alpha cho thấy hệ số tương quan biến tổng của tất cả các biến quan sát đều lớn hơn 0.3, có thể kết luận rằng các biến TL1 đến TL4 đều phản ánh tốt đặc điểm của nhân tố Tiền lương và có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Khi đó, thang đo được xem là có độ tin cậy cao và phù hợp để sử dụng trong các phân tích tiếp theo.
Ngược lại, trong trường hợp kết quả kiểm định cho thấy biến TL2 có hệ số tương quan biến tổng nhỏ hơn 0.3, ví dụ đạt giá trị 0.22, điều này cho thấy biến TL2 không có mối tương quan đủ mạnh với các biến còn lại trong cùng thang đo là TL1, TL3 và TL4. Nói cách khác, biến TL2 không phản ánh tốt đặc trưng của nhân tố Tiền lương. Khi xem xét chỉ số Cronbach Alpha if Item Deleted của biến TL2, nếu giá trị này đạt 0.736 và lớn hơn hệ số Cronbach Alpha hiện tại của thang đo là 0.662, thì có thể hiểu rằng nếu loại bỏ biến TL2, độ tin cậy của thang đo Tiền lương sẽ tăng lên đáng kể từ 0.662 lên 0.736. Trong trường hợp này, việc loại bỏ biến TL2 là cần thiết nhằm nâng cao độ tin cậy của thang đo.
Quay trở lại vấn đề đặt ra, khi thực hiện kiểm định Cronbach Alpha, câu hỏi đặt ra là nên đưa toàn bộ các biến quan sát của tất cả các nhân tố vào phân tích chung hay tiến hành phân tích riêng cho từng nhóm nhân tố. Câu trả lời là cần thực hiện kiểm định Cronbach Alpha riêng cho từng nhóm nhân tố.
Bản chất của kiểm định Cronbach Alpha là đánh giá độ tin cậy của từng thang đo, trong đó mỗi thang đo đại diện cho một nhân tố và bao gồm các biến quan sát tương ứng. Mục tiêu của kiểm định là xác định xem các biến quan sát trong cùng một nhóm có phản ánh nhất quán đặc trưng của nhân tố mẹ hay không. Nếu đưa tất cả các biến quan sát của nhiều nhân tố khác nhau vào phân tích Cronbach Alpha chung, điều này đồng nghĩa với việc kiểm định độ tin cậy của một thang đo tổng hợp bao gồm toàn bộ các biến quan sát của các nhân tố độc lập. Khi đó, thang đo này không đại diện rõ ràng cho bất kỳ một khái niệm lý thuyết cụ thể nào. Việc xác định ý nghĩa của thang đo tổng hợp này là không rõ ràng và không có giá trị trong nghiên cứu.
Mỗi nhóm biến quan sát được thiết kế để phản ánh những đặc trưng riêng biệt của từng nhân tố. Khi gộp các biến quan sát của nhiều nhân tố khác nhau và tiến hành kiểm định Cronbach Alpha chung, nhà nghiên cứu ngầm giả định rằng tất cả các biến này đều có mối tương quan chặt chẽ với nhau và cùng đo lường một nhân tố duy nhất. Điều này dẫn đến hệ quả là nhiều biến quan sát có thể bị loại bỏ do hệ số tương quan biến tổng thấp hơn 0.3, không phải vì bản thân biến đó không có ý nghĩa, mà do nó không thể có mối tương quan chặt chẽ với các biến thuộc những nhân tố khác. Trong khi đó, nếu biến quan sát này được kiểm định trong đúng nhóm nhân tố ban đầu của nó, biến hoàn toàn có thể đạt yêu cầu về độ tin cậy, có tương quan mạnh với các biến cùng nhóm và phản ánh tốt đặc trưng của nhân tố mẹ. Như vậy, việc thực hiện sai quy trình kiểm định có thể dẫn đến việc loại bỏ không chính xác những biến quan sát có giá trị, làm ảnh hưởng đến chất lượng và tính hợp lý của mô hình nghiên cứu.
